Pojęcie „niemal jedyny wspólnik" nie istnieje w żadnej polskiej ustawie. Mimo to przez lata wywoływało rozbieżność w orzecznictwie ZUS i sądów, bo dotyczyło jednocześnie dwóch różnych pytań: czy wspólnik z 99% udziałów w dwuosobowej spółce płaci ZUS jak jedyny właściciel oraz czy może zatrudnić się we własnej firmie. Sąd Najwyższy odpowiedział na oba pytania osobno i obie odpowiedzi są negatywne, lecz z zupełnie innych powodów [źródło: sn.pl].
Skąd wzięło się pojęcie „niemal jedyny wspólnik"?
Pojęcie pojawiło się w sprawach dwuosobowych spółek, w których jeden wspólnik miał 99% udziałów, a drugi 1%. Spór dotyczył tego, czy taką spółkę można traktować jak jednoosobową, skoro drugi wspólnik ma udział marginalny.
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje w art. 8 ust. 6 pkt 4, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. Nie definiuje jednak pojęć „dominujący" ani „niemal jedyny". Z kolei art. 4 § 1 pkt 3 Kodeksu spółek handlowych wprost stanowi, że jednoosobowa spółka to spółka, w której wszystkie udziały należą do jednego wspólnika. Luka między tymi definicjami była źródłem wieloletnich sporów.
Rozbieżność w orzecznictwie przed 2024 rokiem
Przez długi czas sądy rozstrzygały podobne sprawy inaczej. Część orzeczeń uznawała, że dominujący udział lub kontrola zgromadzenia wspólników wystarczają, by zastosować art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. Inne wyroki wymagały ścisłego spełnienia definicji z KSH, czyli posiadania wszystkich udziałów przez jedną osobę.
Uchwała Sądu Najwyższego z 21 lutego 2024 roku (sygn. III UZP 8/23) wskazuje na wcześniejszą rozbieżność orzeczeń, m.in. wyroki II UK 24/18 i II USKP 101/21, i odnotowuje, że jednolita wykładnia zaczęła kształtować się od wyroków I USKP 44/21 i I UK 225/19 [źródło: sn.pl]. Uchwała z 2024 roku zajmuje w tej sprawie jednoznaczne stanowisko.
Uchwała SN III UZP 8/23: czy 99% udziałów to jednoosobowa spółka?
Sąd Najwyższy w uchwale z 21 lutego 2024 roku stwierdził: wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. posiadający 99% udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym jako wspólnik jednoosobowej spółki w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej [źródło: sn.pl].
Uzasadnienie jest ściśle językowe. „Jednoosobowa spółka" oznacza spółkę, w której wszystkie udziały należą do jednego wspólnika. Wynika to bezpośrednio z art. 4 § 1 pkt 3 KSH. Procent posiadanych udziałów, faktyczna dominacja gospodarcza, kontrola nad zgromadzeniem wspólników ani udział w zysku nie mają znaczenia dla kwalifikacji na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych.
Uchwała zamknęła drogę do stosowania pozaustawowych kryteriów takich jak „wspólnik iluzoryczny" czy właśnie „niemal jedyny wspólnik". Jeśli w spółce jest dwóch wspólników, żaden z nich nie podlega ubezpieczeniom z tytułu udziału w tej spółce wyłącznie na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4, niezależnie od proporcji udziałów.
Czy niemal jedyny wspólnik może zawrzeć umowę o pracę ze spółką?
Zatrudnienie jest wykluczone. Wyrok Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2021 roku (sygn. I USKP 41/21) przesądził, że przy wspólniku posiadającym 99% udziałów, który jest faktycznie jedynym właścicielem kapitału, umowa o pracę ze spółką jest niedopuszczalna niezależnie od rodzaju powierzonych czynności [źródło: sn.pl].
Sąd odwołał się do zasady, że stosunek pracy wymaga podporządkowania pracownika pracodawcy. Gdy ta sama osoba wyznacza zadania i je wykonuje, tego elementu po prostu nie ma. Status wykonawcy pracy zostaje wchłonięty przez status właściciela kapitału. Dotyczy to zarówno stanowisk zarządczych, jak i stanowisk specjalistycznych, gdy wspólnik faktycznie skupia w swoich rękach cały kapitał, nawet jeśli formalnie drugi wspólnik istnieje.
Sam fakt podpisania umowy o pracę nie tworzy tytułu do pracowniczych ubezpieczeń. Liczy się, czy faktycznie zachodziły cechy stosunku pracy. Inaczej wygląda sytuacja wspólnika mniejszościowego, który może być pracownikiem spółki przy spełnieniu warunków z orzecznictwa.
Czym różni się pozycja jedynego wspólnika
Jedyny wspólnik, czyli osoba posiadająca wszystkie udziały w spółce, podlega ubezpieczeniom społecznym jak osoba prowadząca pozarolniczą działalność. To tzw. grupa II, do której nie stosuje się ulgi na start ani preferencyjnych składek od niższej podstawy.
Składki w 2026 roku wynoszą co najmniej 1 926,76 zł miesięcznie (z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym) albo 1 788,29 zł bez chorobowego. Do tego dochodzi składka zdrowotna 830,58 zł miesięcznie [źródło: zus.pl].
To kwoty minimalne; te same zasady obowiązują każdego, kto płaci ZUS jako jedyny wspólnik spółki z o.o. . Wspólnik wieloosobowej spółki z o.o. z samego faktu posiadania udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym. Wpływ na tę ocenę mają wyłącznie inne tytuły: umowa o pracę (jeśli jest dopuszczalna), zlecenie, inna działalność gospodarcza. Odrębne zasady obowiązują przy ZUS wspólnika spółki osobowej .
Dwa pytania, dwie odpowiedzi SN: tabela z sygnaturami
Sąd Najwyższy wydał dwa niezależne orzeczenia, każde oparte na innej podstawie prawnej: jedno dotyczy kwalifikacji do ubezpieczeń społecznych, drugie dopuszczalności umowy o pracę.
| Pytanie | Odpowiedź Sądu Najwyższego | Sygnatura |
|---|---|---|
| Czy wspólnik z 99% udziałów w dwuosobowej spółce podlega ZUS jak jedyny wspólnik (art. 8 ust. 6 pkt 4)? | Nie. Dwuosobowa spółka nie jest jednoosobową. Proporcja udziałów nie ma znaczenia dla tej kwalifikacji | III UZP 8/23 (uchwała z 21.02.2024) |
| Czy wspólnik z 99% udziałów (faktycznie jedyny właściciel kapitału) może zawrzeć umowę o pracę ze spółką? | Nie. Brak podporządkowania wyklucza stosunek pracy niezależnie od stanowiska | I USKP 41/21 (wyrok z 30.06.2021) |
Wyniki są więc zbieżne w skutku, ale podstawa prawna jest inna. Dla wspólnika oznacza to, że ani składki jak przedsiębiorca, ani etat we własnej spółce nie wynikają z samego posiadania 99% udziałów, a każde z tych pytań trzeba ocenić osobno. Brak ZUS z tytułu udziału wynika z definicji ustawowej. Wykluczenie umowy o pracę wynika z braku cechy konstytutywnej stosunku pracy.
Inny tytuł do ubezpieczeń lub dobrowolne ubezpieczenie
Wspólnik dwuosobowej spółki, który nie podlega ZUS z tytułu udziału, może zgłosić się do ubezpieczeń z innego tytułu lub przystąpić do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowego na podstawie art. 7 ustawy systemowej.
Jeśli wspólnik jednocześnie prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, umowę zlecenia z innym podmiotem albo jest zatrudniony na etacie w innej spółce, podlega ubezpieczeniom z tamtego tytułu. Zbieg tytułów rozstrzyga art. 9 ustawy systemowej. Decyzja o strukturze udziałów ma więc bezpośredni wpływ na koszty ubezpieczeń społecznych, co warto uwzględnić przy wyborze formy spółki.
Struktura udziałów to jeden z elementów, które składają się na wady i zalety spółki z o.o. .
Najczęstsze pytania
Ile udziałów trzeba mieć, żeby ZUS uznał mnie za jedynego wspólnika? Sto procent. Jedynym wspólnikiem jest osoba posiadająca wszystkie udziały w spółce, zgodnie z art. 4 § 1 pkt 3 KSH. Posiadanie 99%, 95% ani jakiegokolwiek innego ułamka mniejszego niż 100% nie spełnia tej definicji.
Czy ZUS może zakwestionować spółkę dwuosobową, jeśli jeden wspólnik ma 1%? Na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej: nie. Uchwała III UZP 8/23 z 2024 roku wyraźnie wyklucza stosowanie pozaustawowych kryteriów takich jak „dominacja" czy „iluzoryczność" drugiego wspólnika dla celów objęcia ubezpieczeniem [źródło: sn.pl].
Tekst opisuje przepisy w stanie na dzień podany przy artykule i ma charakter informacyjny. Nie zastępuje porady prawnej, podatkowej ani księgowej dopasowanej do sytuacji Twojej spółki.
Źródła
- sn.pl – uchwała SN z 21.02.2024, III UZP 8/23; wyrok SN z 30.06.2021, I USKP 41/21
- zus.pl – wysokość składek na ubezpieczenia społeczne w 2026 r.






